021-26410432
info@iqchess.ir
ساعت کاری: 9 الی 21
۰
سبد خرید شما

شطرنج آی کیو

آدرس ما
تهران، بلوار میرداماد
با ما در ارتباط باشید
​​​info@iqchess.ir
شماره تماس
(021) 26410432

انیمیشن تاریخچه پیدایش شطرنج

واژه  شطرنج

     شطرنج يك واژه معرب فارسي است. اين واژه معرب شترنگ فارسي است. در ريشه و معني شطرنج نوشته اند شايد شطرنج از شاه ترنج، شاه ترنگ، شه رنگ، چترنگ برگرفته شده است.

    برخی نیز معتقدند :  شطرنج معرب چترنگ است كه لفظی ھندي است و چتر به معني چھار و انگ به معني عضو است  و علت آن است كه براي شاه و وزير چھار ركن وجود دارند كه شامل فیل و اسب و پیاده و رخ می باشد. 

 برخی نیز  واژه "شطرنج " را  تلفظ فارسی "چاتورانگا (Chaturanga)" می دانند، واژه‌ای که در زبان سانسکریت برای نام گذاری این بازی به کار برده می‌شود. 

مجید يكتايي،  نویسنده کتاب" پیشینه تاریخی شطرنج"   واژه ھای بکار رفته در این بازی را مورد توجه قرار داده است. ً او با مقايسه واژه های شطرنجی مورد استفاده در كشورھاي مختلف، به اين نتیجه رسیده است كه اين واژه ھا، عموما ريشهاي فارسي دارند:

- شطرنج درزبانھای مختلف با واژه های گوناگوني نامیده شده است :

- به پھلوي              چتورنگ و چترنگ

- به فارسي دري     شترنگ، چترنگ

- به فارسي امروز   شطرنج، شطرنج

- به افغاني               سترنج

- به اردو                 شطرنج (شطرنج)

- به عربي                 شطرنج

- به تركي                شطرنج، سترنج

- به ھندي               شطرنج

- به كشمیري            شطرنج

- به گجراتي              سترنج(سطرنج)

- به ايتالیايي             سكاكو

- به اسپانیايي           آخدرز يا آخدرس

- به لاتین                    سكاكي

- به چیني                    شان چي

- به بھاشا(اندونزي)   چتور 

- به فرانسه                 لزشك گرفته شده ازنام شاه فارسي

- به انگلیسي               چس از شاه فارسي يا از فرانسه

- به آلماني                   شاخ و شاخمات شاخماتي گرفته شده از شاه و شاھمات فارسي

- به روسي                   شاخماتي گرفته شده از شاه و شاھمات فارسي و آخركلمه به سبب تعداد مھره ها به صورت جمع آمده است.

    چنانكه ديده ميشود نام شطرنج در زبانھای ھندي، گجراتي، بھاري و كشمیري ھمه از فارسي گرفته شده برخلاف آنچه شايع است كه در زبانھای اروپايي از زبان عربي گرفته شده است زيرا در غالب اين زبانھا از نام شاه و شھمات فارسي گرفته شده است نه از الشطرنج كه معرب شترنگ فارسي است.

تاریخچه و خاستگاه شطرنج

    پژوھشھاي بسیاری درباره خاستگاه و نحوه پیدايش شطرنج به عمل آمده است، تاكنون ھیچ يك از پژوھشگران، خارجي و ايراني، به نتیجه قطعي و روشني دست نیافته اند. اما به اعتقاد اکثر محققین ، این بازی بایستی در یکی از دو کشور ایران یا ھند پا به عرصه وجود گذاشته باشد البته کشور ھند از این حیث ، موقعیت بھتری نسبت به ایران دارد و بسیاری از کشورھا سرزمین ھند را زادگاه شطرنج می دانند اما مستندات دیگری حاکی از پیدایش آن در کشور ایران دارد.

    مرحوم عبدالحسین نوابی در کتاب ارزشمند سیر تحول شطرنج در ایران و جھان(1378 ،(ايران را زادگاه شطرنج مي داند. اومعتقد است:

- قدیمی ترین سندی که توسط ایرانیان در این زمینه ارائه می شود «کارنامه اردشیر بابکان» است که  قدمت آن به بیش از 1700 سال می رسد. و یکی از کھن ترین اسنادی است که در آن از واژه «شطرنج» سخن رفته است .

اردوان چونش اردشیر بدید، شاد شد، و گرامی کرد، و فرمود که هر روز … به نخجیر و چوگان شوید … . به یاری یزدان به چوگان و اسوباری و چترنگ … و دیگر فرهنگ از ایشان همگی چیر و ورد بود.

ما به ھر حال اینکه بازی شطرنج در ھندوستان ابداع شده است در منابع ایرانی از جمله شاھنامه فردوسی ھم به چشم می خورد که البته شعر فردوسی بیشتر از آنکه سندیت تاریخی داشته باشد اھمیت ادبی دارد.

- داستان اعزام فرستاده کشور ھند به دربار شاه ایران و ارائه بازی شطرنج که بوذرجمھر موفق به حل مسئله آن شد اگر چه توسط فردوسی به زیبایی به نظم درآمده است اما به اعتقاد بسیاری از محققین ایرانی صرفا ارزش ادبی دارد نه ارزش تاریخی و شاید خود فردوسی نیز نمی دانست که شاید روزی این داستان به عنوان سندی بر علیه ادعای ایرانیان در این خصوص مورد استفاده قرار گیرد.

   هارولد مورای (H. J. R. Murray)  مربی ، بازرس مدارس و مورخ برجسته شطرنج ویک  انگلیسی تبار  در کتاب خود با عنوان تاریخ شطرنج(A History of Chess) ، که به عنوان معتبرترین و جامع ترین کتاب تاریخ بازی شطرنج شناخته می شود ،  معتقد است كه شطرنج در ھند پا به عرصه وجود گذاشته  و از آنجا به ساير نقاط جھان راه يافته است.

    اما اگر این را ھم بپذیریم باید توجه داشت که ایرانیان مھم ترین نقش را در جا انداختن این بازی و شناختن آن به تمدن ھای دیگر داشته اند

    فارغ از نظریات مختلف ، این کلیپ برگرفته شده از روایتی است که  ثعالبی در شاهنامهٔ معروف به  شاهنامه ابومنصوری نقل می‌کند. این داستان را فردوسی نیز در شاهنامه خود با تفصیل بیشتر آورده‌است. داستان از این قرار است که وقتی طلحند پسر مای هندی در جنگ با گو پسر عمو و برادر ناتنی خود بر سر پادشاهی کشته شد، مادرش از غم او افسرده گشت. گروهی از دانشمندان برای سرگرم کردن مادر و نیز نشان دادن وضعیت جنگی که پسرش در آن کشته شد شطرنج را اختراع کردند.

شطرنج در اروپا :

شطرنج از طریق فتوحات مسلمانان در اندلس و بیزانس _روم شرقی_ به اروپا راه یافت. شطرنج در اروپا نیز مدتھا محدود به طبقه اشراف و شاھزادگان بود و تا پیش از عصر جدید، مردم عادی بدان دسترسی نداشتند. در اثر تغییراتی که اروپاییان به شطرنج وارد کردند شطرنج امروزی (مدرن) پا به عرصه وجود نھاد. این موارد که در واقع بایستی آنھا را خدمات اروپاییان به شطرنج دانست عبارت بودند از:

• پیاده ها اجازه یافتند در حرکت اول یکخانه را درجا بزنند.

• شاه اجازه یافت تنھا یک بار در طول بازی دوخانه را یکجا حرکت کند. (این قانون بعدھا جایش را به قلعه کردن داد)

• فرزین یا وزیر که قبلا مانند فیل امروزی (فقط یک خانه) حرکت می کرد اجازه حرکت بیشتری یافت و عملا وزیر به قوی ترین مھره شطرنج تبدیل شد.

• مھره فیل قبلا مجاز بود یک یا دو خانه روی قطر تغییر محل بدھد و اگر خانه اول توسط مھره ای اشغال بود می توانست از روی آن بپرد. که در این زمان حرکت این مھره به وضعیت فعلی تغییر کرد.

رمز عبورتان را فراموش کرده‌اید؟

ثبت کلمه عبور خود را فراموش کرده‌اید؟ لطفا شماره همراه یا آدرس ایمیل خودتان را وارد کنید. شما به زودی یک ایمیل یا اس ام اس برای ایجاد کلمه عبور جدید، دریافت خواهید کرد.

بازگشت به بخش ورود

کد دریافتی را وارد نمایید.

بازگشت به بخش ورود

تغییر کلمه عبور

تغییر کلمه عبور

حساب کاربری من

سفارشات

مشاهده سفارش